Η Ανοδος και η πτωση της «Ισορροπιας του Nash»

Στις 28/1/2016, μετά από διαφόρων ειδών πιέσεις, η Καλλιτεχνική Διεύθυνση του Εθνικού Θεάτρου αποφάσισε ότι, δεδομένων των συνθηκών, η καλύτερη δυνατή επιλογή ήταν το κατέβασμα του θεατρικού  «Ισορροπία του Nash» της σκηνοθέτριας Πηγής Δημητρακοπούλου. Οι αντιδράσεις που οδήγησαν σε αυτή την ενέργεια, εκδηλώθηκαν όταν έγινε γνωστό ότι στο κείμενο του έργου γίνεται χρήση αποσπασμάτων από βιβλίο του Σάββα Ξηρού.

Δεν αμφιβάλλω πως ασκήθηκαν ισχυρές πιέσεις προς την συγκεκριμένη κατεύθυνση. Ιδιαίτερα αν αληθεύουν οι αναφορές περί απειλών της σωματικής ακεραιότητας του κοινού, των καλλιτεχνών και των εργαζομένων του Εθνικού Θεάτρου. Πρέπει όμως να αναρωτηθούμε σοβαρά για το αρνητικό προηγούμενο που δημιουργείται όταν μια καλλιτεχνική δημιουργία λογοκρίνεται επειδή έκανε χρήση υλικού που κάποιοι θεώρησαν μη αποδεκτό.

Οι αντιδράσεις γνωστών (άκρο)δεξιών κύκλων και της αμερικάνικης πρεσβείας φυσικά δεν αποτελούν πρωτοτυπία. Εξίσου προβλέψιμες οι παρεμβάσεις πάσης φύσεως τηλεκανίβαλων που επικαλούνται την ιερότητα της τέχνης, την στιγμή που βαθαίνουν καθημερινά τον βόθρο της δημόσιας αισθητικής με τα ανεξάντλητα αποθέματα κιτς και λαϊκισμού, σεξισμού και ρατσισμού που διαθέτουν.

Σε όποιον/α παρακολούθησε την παράσταση, ήταν ξεκάθαρο ότι το ζήτημα της πολιτικής βίας προσεγγίζεται φιλοσοφικά, υπαρξιακά και με κριτική ματιά. Τονίζουμε εδώ ότι στο βιβλίο του Σ. Ξηρού «Η Μέρα Εκείνη – 1560 ώρες στην εντατική – Μια μαρτυρία για το δικό μας Γκουαντάναμο», αποσπάσματα του οποίου εμπεριέχονται στο κείμενο του θεατρικού, δεν γίνονται πολιτικές αναλύσεις αλλά καταγράφεται η εμπειρία των ημερών που βρέθηκε ο ίδιος στην εντατική και της ειδικής μεταχείρισης (βασανιστήρια) που είχε από τις ανακριτικές αρχές, όντας σε ημιθανή κατάσταση. Το κεντρικό δε επιχείρημα των ενστάσεων ενάντια στην παράσταση είναι πως και μόνο με την χρήση αποσπασμάτων από το βιβλίο του Σ. Ξηρού απειλείται η δημοκρατία γιατί δίνει βήμα να ακουστούν οι απόψεις του τελευταίου. Δηλαδή όχι μόνο δεν αναγνωρίζουν το δικαίωμα της έκφρασης στους πολιτικούς αντιπάλους τους αλλά ούτε καν την δυνατότητα του καλλιτέχνη να κάνει χρήση του υλικού αυτού στο έργο του, εξισώνοντας τεχνηέντως και ταυτόχρονα ηλιθιωδώς, τον φορέα του πρωτογενούς υλικού και τις απόψεις του, με την τελική δημιουργία του καλλιτέχνη.

Γίνεται έτσι εμφανές ότι ευαγγελίζονται μια δημοκρατία με περισσότερους περιορισμούς παρά ελευθερίες και ότι στην πραγματικότητα είναι για αυτούς μια έννοια εχθρική.

Δεν θα πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι η επίκληση της δημοκρατίας και η καταδίκη της βίας «απ’ όπου και αν προέρχεται» γίνεται συνήθως από όσους στοχεύουν στην εδραίωση της κυρίαρχης τάξης, την υπεράσπιση των συμφερόντων της και τη νομιμοποίηση της δικής τους βίας ενάντια σε ολόκληρα κοινωνικά κομμάτια και πληθυσμούς, για τη διάσωση και την κερδοφορία του κεφαλαίου. Και ο αυταρχισμός (μέρος αυτού και η λογοκρισία) δεν είναι παρά  αναγκαίο κομμάτι της καπιταλιστικής κρίσης στην παρούσα φάση της, τροφοδοτώντας παράλληλα ακροδεξιές αντιλήψεις και πρακτικές. Η μνήμη των επιθέσεων σε θεατές και μέλη της παράστασης Corpus Christi στο θέατρο Χυτήριο πριν από λίγα χρόνια δεν μας αφήνει να το προσπεράσουμε.

Δικός μας στόχος πρέπει να είναι, αυτή η συντεταγμένη προσπάθεια λογοκρισίας και αυταρχισμού, να γυρίσει μπούμερανγκ στους ενορχηστρωτές της. Η επανάληψη της «Ισορροπίας του Nash». που έλαβε χώρα στις 31/1/2016 (με ελεύθερη είσοδο) μετά από μαζικό αίτημα του κόσμου και κινητοποίηση σωματείων, ομάδων αλλά και των ίδιων των συντελεστών της παράστασης, όπως και η συζήτηση που ακολούθησε, είναι ένα πρώτο και σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

 

* Η φωτογραφία αναδημοσιεύεται από το http://www.n-t.gr/