Η Μηχανη Αμλετ / Γρηγορης Χατζακης

Με αφορμή την θεατρική παράσταση “μηχανή Άμλετ”, βασισμένη στο ομώνυμο κείμενο του Χάινερ Μύλλερ, επιχειρώ την αποτύπωση της δυναμικής δύο σημείων: την ένταση ανάμεσα στην αβεβαιότητα της λειτουργίας της μηχανής που εξετάζουμε και στην βεβαιότητα της αξίας του έργου της.

Το όλο πράγμα μου θύμισε τις cut up τεχνικές του Μπάροουζ, ένα κολάζ από εύθραυστα και αιχμηρά περιεχόμενα τα οποία δεν διεκδικούσαν κάποιου είδους αλήθεια, αφήγηση ή περαιτέρω συνοχή πέραν της επιθυμίας να εκφράσουν την απόγνωση της εποχής μας, την οποία όμως διεκδικούσαν με ένα αξιοζήλευτο σθένος. Και την οποία οι συντελεστές κατάφεραν να την αποδώσουν αποφεύγοντας μια σειρά από σκοπέλους, συνορεύοντας ώρες ώρες με το γραφικό αλλά πάντα για να το ξεπεράσουν και όχι να το υιοθετήσουν. Ακόμα και η Μπρεχτική παρακαταθήκη του βιωματικού στοιχείου και της απεύθυνσης στο κοινό πιστεύω πως κατάφερε να αποδοθεί απλά και μεστά, όπως της αρμόζει και έτσι εντάχθηκε δίχως παραφωνίες στην σκηνική συνθήκη.

Πάντως ότι και αν ήταν η μηχανή Άμλετ δούλευε στο φουλ, γεμάτη από θέσεις και ερεθίσματα που φλέρταραν συνεχώς με τα όρια του μη αποδεκτού, αν θέλετε του απαράδεκτου. Το γεγονός αυτό, ότι το απαράδεκτο κατάφερνε να με τραβάει κοντά του, να με προβληματίζει και να κοντράρεται με το εννοιολογικό μου πλαίσιο δεν δέχομαι ότι μπορεί να δομήθηκε σαν σκηνοθετικό τέχνασμα, χωρίς υπόβαθρο και βάθος.

Εσείς βέβαια έχετε κάθε λόγο -και θα ήσασταν το λιγότερο απερίσκεπτοι αν δεν το κάνατε- να επιφυλάσσεστε τόσο για την κριτική μου ικανότητα όσο και για την ενδεχόμενη σύγκλιση η απόκλιση των αισθητικών μας κριτηρίων. Υπάρχει λοιπόν κάτι πιο θεμελιώδες που με κάνει να πιστεύω ότι η μηχανή Άμλετ είχε κάθε λόγο να βρίσκεται εκεί που βρίσκεται και να πράττει όπως πράττει: αν τα τόσο ετερόκλητα στοιχεία που την αποτελούσαν δεν διέθεταν κάποια εσωτερική συναρμογή που να τα βγάζει από την εκ πρώτης όψεως περιαυτολογία ή εσωστρέφειά τους και να τα μετουσιώνει σε κάτι άλλο που τελικά να αφορά και το κοινό, το αποτέλεσμα θα ήταν καταστροφικό. Σε αυτό το σενάριο το τραγικό στοιχείο θα καταποντιζόταν από την επέλαση ενός τσουνάμι γελοιότητας. Η συμπεριφορά της μηχανής Άμλετ ήταν τέτοια που σε κάθε αντίθετη περίπτωση θα είχε καταρρεύσει από τις πρώτες σκηνές σαν χάρτινος πύργος.

Ξαναγυρνάω εδώ στο παράγωγο (ή μήπως το καύσιμο;) της μηχανής Άμλετ, την μαύρη απαισιοδοξία του κατασκευαστή της, Χάινερ Μύλλερ, που καταπιάνεται με την πολιτική, την επανάσταση, την τραγικότητα της ανθρώπινης υπόστασης. Ευτυχώς χωρίς να καταλήγει σε κλάψα, μιζέρια ή ανημποριά. Έμοιαζε με γρανάζι που θέλει να αποσπαστεί, να αυτονομηθεί από τον μηχανισμό που τον εγκλωβίζει, βρισκόταν σε μια σχέση πολεμική παρά στην αγκαλιά της παραίτησης. Την ίδια στιγμή που αποκαλύπτει τον παραλογισμό της ιστορίας και τις χαοτικές της αντιφάσεις ενέχει μια θετικότητα και παλεύει ενάντια σε κάθε είδους κοινωνικά ή ιδεολογικά δεσμά. Επιτίθεται σε πολλαπλές κατευθύνσεις, σπάει τις φόρμες, πελεκάει πεποιθήσεις και συμβάσεις.

Εξετάζοντας σκηνή προς σκηνή την παράσταση υπάρχει υλικό για να αναπτύξουμε προβληματισμούς σε μια σειρά από ζητήματα. Προσωπικά όμως με ελκύει περισσότερο η ίδια η μηχανή Άμλετ, η αναζήτηση της εξίσωσης της διασύνδεσης των επιμέρους εξαρτημάτων που της δίνουν ζωή, κίνηση, ένταση. Σε ποιους νόμους και λογικές υπακούει; Με ποιο σκεπτικό έχει δομηθεί και τι θέλει να επιτύχει;

Συνολικά πρόκειται για μια πειραματική και τολμηρή θεατρική προσέγγιση από τον σκηνοθέτη Γρηγόρη Χατζάκη και τον ηθοποιό Βαγγέλη Στρατηγάκο. Και λέω τολμηρή γιατί εκεί που άλλοι μαϊμουδίζουν αυτοί δεν δίστασαν να εκτεθούν (ευτυχώς πού και πού συμβαίνει και αυτό).

 

υ.γ. 1) Μοιράζομαι μαζί σας την απορία μου σχετικά με το δάπεδο στο κέντρο της σκηνής που περιστράφηκε ανά φάσεις κενό, χωρίς τον ηθοποιό ή σκηνικά και αναρωτιέμαι γιατί δεν αξιοποιήθηκε περαιτέρω σκηνοθετικά όπως και για την ίδια την ύπαρξή του.

υ.γ. 2) Φαντάστηκα μια sci-fi κοινωνία που στην θέση των τηλεοράσεων θα υπήρχαν μηχανές Άμλετ. Και μετά αναρωτήθηκα που θα συναντούσαμε μεγαλύτερη παράνοια, στην sci-fi εκδοχή που μόλις περιέγραψα ή μήπως στην δική μας;

 

* Η φωτογραφία αναδημοσιεύεται από το sixronotheatro.gr

 

Συντελεστές

Μετάφραση: Ελένη Βαροπούλου
Σκηνοθεσία: Γρηγόρης Χατζάκης
Σκηνικά: Αλέκος Φασιανός
Μουσική: Βύρων Κατρίτσης
Κοστούμι: Βασιλική Σύρμα
Κίνηση: Μαρία Καραγεώργου
Επιμέλεια – Κατασκευή Σκηνικών: Ζωή Αρβανίτη
Φωτογραφίες – Λήψη: Στυλιανός Παπαρδέλας

Παίζει: Βαγγέλης Στρατηγάκος