Οι Καραμαζοφ / Konstantin Bogomolov

μια ονειροφαντασία του σκηνοθέτη Konstantin Bogomolov


Quiz: Υποθέτουμε ότι σε ένα παράλληλο σύμπαν, ο σκηνοθέτης Konstantin Bogomolov εργάζεται σε τσίρκο. Ποιος ρόλος θα του ταίριαζε καλύτερα;

Φαντάζομαι ότι όσοι τράβαγαν τα μαλλιά τους με τους νεωτερισμούς του, ίσως βιαστούν να τον ντύσουν με τα ρούχα του κλόουν ή να του φορέσουν το καπέλο του ταχυδακτυλουργού. Μήπως όμως μια τέτοια κρίση δεν είναι αρκετά ψύχραιμη για να μπορέσει να υποστηριχτεί;

Η δημιουργία του Ντοστογιέφσκι Αδερφοί Καραμαζόφ, είναι ένα λογοτεχνικό και φιλοσοφικό αριστούργημα τέτοιας πολυπλοκότητας και μεγέθους που δεν μπορώ να φανταστώ ότι δύναται να αποδοθεί με οποιοδήποτε παραστατικό τρόπο γραμμικά, χωρίς να καταντήσει στην καλύτερη των περιπτώσεων κάτι το μουσειακό. Θα απαιτούσε ένα θεατρικό “λαβύρινθο”, για να παρουσιάσει τον κάθε ήρωα του βιβλίου και ένα κοινό το οποίο θα μπορεί να παρακολουθεί ταυτόχρονα τη δράση και τη σύνδεση όλων των επιμέρους παράλληλων σκηνών και διαλόγων. Ένα βιβλίο που καταπιάνεται ενδελεχώς με όλες τις επιμέρους αντιφάσεις της “ανθρώπινης κατάστασης” και τη συνθετότητα του κοινωνικού φαινομένου υποπεύομαι πως δεν μπορεί να αξιοποιηθεί θεατρικά, βασισμένο σε κάποια ανάλυση που διεκδικεί μια μονοσήμαντη ανάγνωση, χωρίς το αποτέλεσμα να καταλήξει λειψό, κλειστό και απλοϊκό. Ο δρόμος που διάλεξε ο μπογκομόλοβ, αυτός της προσωπικής ματιάς, της αφαίρεσης, της παραμόρφωσης και της υπερβολής είναι μια επιλογή που διατηρεί τα κομβικά περιεχόμενα και τον πλούτο του βιβλίου δικαιώνοντας την θεατρική προσέγγιση του σκηνοθέτη.

Ο K. Bogomolov πέτυχε να αποδώσει το δράμα και την τρέλα της οικογένειας καραμαζόφ με μια σύγχρονη ματιά. Τόλμησε να αφεθεί τελείως ελεύθερος σε συνειρμούς και προσωπικές οπτικές χωρίς να φοβάται μη βγει εκτός αφήγησης. Η παράσταση, όπως μαρτυρά και ο υπότιτλος (μια ονειροφαντασία του σκηνοθέτη Κ. Μπογκομόλοφ), μου έδωσε την αίσθηση ότι ήταν μια βουτιά στη θάλασσα του υποσυνειδήτου καθώς ο σκηνοθέτης διάβαζε τους καραμαζοφ. Μια βουτιά γεμάτη θραύσματα και διαστρεβλωμένες εκδοχές της ιστορίας, υπερβολές που έμοιαζαν αναπάντεχα φυσικές, με δόσεις τραγικότητας αλλά και έξαλλου χιούμορ.

Η χρήση πολυμέσων, τα vintage σκηνικά και οι αναφορές στην pop κουλτούρα, έφεραν την παράσταση στο παρόν, βοήθησαν τους δραματουργικούς πειραματισμούς και την ταυτόχρονη / πολυεπίπεδη δράση χωρίς να κυριαρχήσουν σκηνοθετικά ή να βάλουν σε δεύτερη μοίρα τις εξαιρετικές ερμηνείες των ηθοποιών. Διατηρήθηκε η πραότητα και η κατανόηση στο πρόσωπο του Αλιόσα αν και δεν μπορώ να ερμηνεύσω την ψυχρότητα στην κινησιολογία και την έκφραση. Ο Αλιόσα (ερμηνεύεται από γυναίκα) συναντά την νεκρή μητέρα του με την οποία μοιάζει εμφανισιακά, υποψιάζοντας μας ότι θα μπορούσε να υπονοείται μια δική της παρουσία εντός του, καθώς τα κοινά χαρακτηριστικά που τους συνδέουν είναι σαφή (επιληπτικές κρίσεις, πίστη στον θεό, αγνότητα, μάρτυρας). Μια παρόμοια λειτουργία, ένα ιδιότυπο δίπολο ερωτισμού, μίσους, μανίας και ναρκισσισμού εμφανίζεται στις ερμηνείες των γυναικείων ρόλων Κατερίνα Ιβάνοβα και Γκρούσενκα. Ο Σμερντιάκοβ συνδυάζει όλη την ψυχοπαθολογία της ψυχρής υπολογιστικότητας, ματαιότητας και πονηριάς που συναντούμε στο βιβλίο, ενώ στο πρόσωπο του Ντμίτρι αποτυπώνονται αυτούσιες η αφέλεια, ο απλοϊκός χαρακτήρας και ο αυθορμητισμός. Ο ρόλος του πατέρα αποδόθηκε με μια απίστευτη φυσικότητα: Ο πατέρας, αυτός ο μανιακός γελωτοποιός, ο αισχρός και συνάμα ο αβρός, ακατέργαστος και αδίστακτος χαρακτήρας, ήταν μπροστά μας εκεί, σε όλη του την πληρότητα, στο πρόσωπο του ερμηνευτή Igor Mirkurbanov. Ακόμα, αντιπαραβάλλοντας στην σκηνή της σύλληψης του ντιμίτρι τα όργανα της τάξης με γνωστούς κινηματογραφικούς αλήτες, στηλιτεύεται λιτά και ρητά η βία της εξουσίας ενώ στο πρόσωπο του φιόντορ παυλοβιτς επιχειρείται αντίστιξη με την συνήθη βαρβαρότητα που χαρακτηρίζει όσους -πατώντας επί πτωμάτων- κατάφεραν να αποκτήσουν χρήμα και εξουσία.

Κλείνοντας, αν και δεν έχουν απαντηθεί μέσα μου προβληματισμοί σχετικά με κεντρικές σκηνές του έργου που παραλείφθηκαν ή διασκευάστηκαν, στην θεατρική προσέγγιση του K. Bogomolov δεν επικράτησε ο φτηνός εντυπωσιασμός και τα σκηνοθετικά τρικ αλλά η ισορροπία ανάμεσα στο ειδικό βάρος του βιβλίου και την προσπάθεια μιας σύγχρονης προσέγγισης στα ζητήματα που θίγονται, με τόσο αριστοτεχνικό τρόπο στις σελίδες του.

Και για να μην μείνετε με την απορία, η διαχείριση των παραπάνω ισορροπιών και καταστάσεων σε μια τόσο λεπτή γραμμή με οδηγεί πίσω στο αρχικό μας quiz (στο φανταστικό μας τσίρκο) να δώσω στον μπογκομολοβ τον τίτλο του μεγάλου… ισορροπιστή!

 

Συντελεστές

Σκηνοθεσία: Konstantin Bogomolov
Σκηνογραφία: Larisa Lomakina
Φωτισμοί: Damir Ismagilov
Σχεδιασμός βίντεο: Alexander Simonov
Διεύθυνση σκηνής: Irena Arkhangelskaya
Ερμηνεύουν: Igor Mirkurbanov, Roza Khairullina, Philipp Yankovsky, Konstantin Bogomolov, Alexey Kravchenko, Viktor Verzbitskiy, Darya Moroz, Aleksandra Rebenok, Marina Zudina,
Natalia Kudryashova, Maxim Matveev, Pavel Chinarev, Danil Steklov, Nadezhda Borisova, Maria Karpova, Svetlana Kolpakova, Artem Panchyk, Vladimir Panchyk

* Η φωτογραφία αναδημοσιεύεται από το http://www.sgt.gr